Jak zarządzać czasem, pracując podczas studiów

Coraz więcej studentów łączy naukę z pracą – czasem z konieczności finansowej, czasem po prostu po to, żeby zdobyć pierwsze doświadczenie zawodowe jeszcze przed obroną dyplomu. Problem w tym, że doba wciąż ma tylko 24 godziny, a zajęcia, praca, sesja i życie prywatne muszą się w nich jakoś zmieścić. Dobre zarządzanie czasem nie jest tu luksusem, a warunkiem tego, żeby nie odpuścić ani studiów, ani pracy, ani siebie.

Dlaczego łączenie pracy i studiów wymaga innego podejścia do czasu

Osoba, która tylko studiuje, może sobie pozwolić na uczenie się "kiedy przyjdzie ochota" – ma więcej buforu na odkładanie zadań. Studiujący pracownik takiego luksusu nie ma, bo jego czas jest już z góry podzielony między pracodawcę, wykładowców i sen. To wymusza planowanie z wyprzedzeniem, a nie reagowanie na bieżąco.

Druga różnica to zmienność grafiku. Praca zmianowa, dorywcza albo projektowa oznacza, że plan tygodnia rzadko wygląda identycznie dwa tygodnie pod rząd. Dlatego sztywny, jednorazowo ułożony harmonogram szybko się rozpada – potrzebny jest raczej system, który łatwo przekładać na nowe okoliczności, niż jeden idealny plan.

Trzecia sprawa to koszt przełączania się między rolami. Przejście z trybu "pracownik" do trybu "student" kosztuje energię psychiczną, nawet jeśli nie widać tego na pierwszy rzut oka. Im mniej takich przełączeń w ciągu dnia, tym mniej sił traci się na sam start pracy czy nauki, a więcej zostaje na samo działanie.

Jak zaplanować tydzień, żeby praca nie zjadła czasu na naukę?

Najlepiej zacząć od planowania nie dnia, a całego tygodnia – to on jest naturalną jednostką, w której mieszczą się zarówno zmiany w pracy, jak i zajęcia na uczelni. Warto zrobić to w kilku krokach:

• Zaznacz najpierw stałe punkty – godziny zajęć, pracy, dojazdów i snu. To są bloki, których nie ruszamy.
• Znajdź realne "okna" na naukę – często są to nie wieczory (kiedy jest się już wyczerpanym), a przerwy w pracy, czas dojazdu komunikacją czy poranki przed zajęciami.
• Przypisz konkretne zadania do konkretnych okien, a nie ogólne "nauka" – np. "przeczytać rozdział 4 z ekonomii" jest łatwiejsze do zrealizowania niż samo "uczyć się".
• Zostaw margines – jeśli zapełnisz każdą wolną minutę, jedno spóźnienie autobusu albo dłuższa zmiana w pracy wywróci cały plan.

Plan tygodniowy sprawdza się lepiej niż plan dzienny właśnie dlatego, że pozwala z góry zobaczyć, w które dni sesja czy kolokwium wymagają odciążenia z innych obowiązków – i ewentualnie poprosić przełożonego o zmianę grafiku z odpowiednim wyprzedzeniem, zamiast robić to w ostatniej chwili.

Techniki, które realnie działają przy pracy i studiach

Nie każda technika zarządzania czasem, o której można przeczytać w internecie, ma sens dla kogoś, kto ma napięty grafik z dwóch stron. Kilka sprawdza się szczególnie dobrze w tej sytuacji.

Blokowanie czasu (time blocking) polega na przypisaniu konkretnych godzin do konkretnych zadań w kalendarzu, tak jak przypisuje się godziny do zmian w pracy. Zamiast listy "do zrobienia", która rośnie bez końca, powstaje plan mówiący dokładnie, kiedy coś się wykona. Dla osoby pracującej to zwykle skuteczniejsze niż same listy zadań, bo wymusza konfrontację z realną ilością dostępnego czasu.

Technika Pomodoro (praca w krótkich, np. 25-minutowych blokach z przerwami) działa dobrze wtedy, gdy czasu na naukę jest mało i trzeba go wykorzystać maksymalnie skoncentrowanie – na przykład w 40-minutowej przerwie w pracy łatwiej zrobić jeden pełny cykl niż próbować "uczyć się w ogóle".

Priorytetyzacja zadań – warto rozdzielać zadania na te, które są ważne i pilne (np. praca zaliczeniowa na jutro), ważne, ale niepilne (systematyczne powtórki przed sesją) oraz pilne, ale mniej ważne (odpowiedź na mail od starosty grupy). Przy ograniczonym czasie łatwo wpaść w pułapkę robienia w pierwszej kolejności rzeczy pilnych, ale mało istotnych, podczas gdy te naprawdę ważne odkłada się w nieskończoność.

Reguła dwóch minut – jeśli jakieś drobne zadanie (odpisanie na wiadomość, zapisanie się na egzamin, sprawdzenie planu zajęć) zajmuje mniej niż dwie minuty, lepiej zrobić je od razu, niż dopisywać do listy, którą i tak trzeba będzie później przeglądać.

Nauka w krótszych sesjach – jak przygotować się do egzaminów, mając mniej czasu

Studiujący pracownik rzadko ma luksus wielogodzinnych sesji nauki w ciszy biblioteki. Zamiast na to czekać, lepiej nauczyć się efektywnie wykorzystywać krótsze odcinki czasu.

• Dziel materiał na małe, samodzielne porcje – jeden temat, jeden podrozdział, jedno zagadnienie z listy egzaminacyjnej na jedną sesję nauki, żeby móc skończyć ją w całości nawet w 30 minut.
• Zacznij powtórki wcześniej, niż wydaje się potrzebne – rozłożenie materiału na kilka tygodni w krótkich dawkach jest łatwiejsze do wpisania w grafik pracy niż jedna długa sesja "na ostatnią chwilę", która i tak koliduje ze zmianami w pracy.
• Wykorzystuj czas "martwy" – dojazdy, przerwy, czas czekania – do powtórek, np. przeglądania własnych notatek, słuchania nagrań z wykładów czy fiszek z definicjami.
• Ucz się aktywnie, nie tylko przez czytanie – streszczanie własnymi słowami, tłumaczenie zagadnienia komuś innemu albo rozwiązywanie przykładowych zadań daje więcej efektu w krótszym czasie niż samo odczytywanie notatek.

Warto też sprawdzić, czy dziekanat albo regulamin studiów przewidują możliwość dostosowania trybu nauki lub terminów zaliczeń dla osób pracujących – zasady różnią się między uczelniami i wydziałami, więc to informację najlepiej zdobyć bezpośrednio u swojego dziekanatu lub w regulaminie studiów danej szkoły.

Co najczęściej wywala studiujących pracujących z rytmu

Nawet z dobrym planem łatwo wpaść w kilka powtarzających się pułapek. Znajomość ich z góry pomaga szybciej zareagować, zamiast dowiadywać się o nich dopiero w środku sesji.

• Planowanie "idealnego" tygodnia bez marginesu na zmiany. Grafik w pracy się przesuwa, zajęcia bywają przełożone, autobus się spóźnia – plan, który nie ma w sobie żadnego luzu, rozpada się przy pierwszej niespodziance.
• Odkładanie nauki na weekend. Weekend często jest jedynym czasem na odpoczynek, załatwienie spraw życiowych albo dodatkową pracę – opieranie całej nauki na dwóch dniach w tygodniu bywa ryzykowne.
• Brak informowania pracodawcy i wykładowców o kolizjach z wyprzedzeniem. Wielu pracodawców i prowadzących jest w stanie dostosować się do terminu egzaminu albo zmiany w grafiku, jeśli dowie się o tym z odpowiednim wyprzedzeniem – zdecydowanie trudniej to zrobić w ostatniej chwili.
• Ignorowanie snu i regeneracji. Skracanie snu, żeby "zmieścić więcej", zwykle działa odwrotnie do zamierzonego efektu – obniża koncentrację, przez co ta sama praca czy nauka zajmuje więcej czasu.
• Brak jednego miejsca, w którym gromadzi się wszystkie zobowiązania. Terminy zaliczeń w jednym kalendarzu, grafik pracy w drugim, a lista zadań na papierze – taki rozdrobniony system łatwo prowadzi do przeoczenia czegoś ważnego.

Dobrym nawykiem jest cotygodniowy, krótki przegląd – np. w niedzielny wieczór – podczas którego sprawdza się, co nie wyszło w minionym tygodniu i dlaczego, oraz koryguje plan na kolejny. To zajmuje kilkanaście minut, a pozwala uniknąć powtarzania tych samych błędów tydzień po tygodniu.

Podsumowanie

Łączenie pracy ze studiami nie polega na tym, żeby robić więcej rzeczy naraz, a na tym, żeby lepiej rozłożyć te, które i tak trzeba zrobić. Planowanie tygodniami, dzielenie nauki na krótkie, konkretne bloki, ustalanie priorytetów i pilnowanie snu daje więcej niż próba "ogarnięcia wszystkiego" na bieżąco. Warto też pamiętać, że każdy grafik jest inny – to, co działa u kolegi z innego kierunku czy branży, nie musi sprawdzić się identycznie u Ciebie, dlatego opłaca się testować różne techniki i zatrzymywać te, które faktycznie ułatwiają codzienność, a nie tylko dobrze wyglądają w teorii.